Marjolijn van den Assem

Tekeningen en Schilderijen

Laatste weken!

Marjolijn 1 comment

DIT MAG JE ECHT NIET MISSEN!

Na 17 Juli 2016 is de tentoonstelling NOOIT MEER te zien!

Alle informatie op: snapshotschiedam.nl

snapshot low
zie: Snapshot(1)
zie: Snapshot(2)
zie: Snapshot(3)
zie: Snapshot(4)
zie: Snapshot(5)
zie: Snapshot(6)
zie: Snapshot(7)

Schermafbeelding 2016-06-15 om 15.44.44
Paviljoen Marjolijn van den Assem
Foto: Guus Rijven

 

 

Altijd Vandaag

Marjolijn No comments

ROB SMOLDERS schrijft, met hart en ziel, meedogenloos toegewijd.
Op zijn blog “Altijd Vandaag” bespreekt hij actuele tentoonstellingen.

Schrijven over kunst, Rob Smolders is ermee begonnen toen hij kunstgeschiedenis studeerde en het is altijd de rode draad in zijn werkzame leven geweest. Hij bespreekt actuele tentoonstellingen en publicaties en reageert op zaken die hem ergeren of opvallen. Daarnaast (her-)plaatst hij oudere teksten van zichzelf die onvindbaar of vergeten dreigen te worden.
Lees meer over Rob Smolders…
Neem contact op

Kijk op: altijdvandaag.nl en ABONNEER JE!!!

Over mijn werk in de tentoonstellingen “Snapshot of a larger order“,
… as a stream grows older …” en door de jaren heen,
schreef Rob Smolders voor Altijd Vandaag:
Schermafbeelding 2016-06-15 om 15.57.36

Een architectuur van de herinnering’, past die omschrijving ook bij het werk van Marjolijn van den Assem?
Staat haar techniek – tekenen en schrijven, vouwen en nieten, schilderen op doek – niet heel ver af van het begrip architectuur? Is haar onderwerp niet veel meer verbonden met het landschap?
En in welk opzicht is herinnering een trefwoord in haar Nietzsche-onderzoekingen?

Waar kwam, kortom, mijn associatie met haar werk vandaan toen ik me verdiepte in het werk van Sigrid Sigurdsson? (zie: herinneren 1)

Om met het laatste te beginnen: ook Sigurdsson werkt niet met eigen herinneringen. Eigenlijk verzamelt ze herinneringen en getuigenissen van anderen. De verzameling zelf komt op de tast tot stand, naar aanleiding van gericht onderzoek maar ook door wat ze tegenkomt, wat zich aandient. De architectuur is het bouwwerk, de geordende staat waarin het ‘archief’  wordt gepresenteerd, waarin alles met alles is verbonden, zelfs op onvoorziene manieren. De geschiedenis die we algemeen bekend veronderstellen is het staketsel waarin alle materialen een plaats krijgen. Om die materialen draait het, de persoonlijke details vragen meer aandacht dan het onpersoonlijke, grote verhaal. Deze informele opzet maakt het mogelijk dat de gebruiker of bezoeker iets toevoegt aan het bouwwerk. Ook diens betrokkenheid is persoonlijk, wat zich uit in selectieve aandacht voor sommige objecten of onderwerpen en een eigen, emotionele herinnering of beleving van het bezoek.

Het bouwwerk dat Marjolijn van den Assem tot stand brengt zullen we vermoedelijk nooit in zijn geheel zien. Het overzicht van haar werk in Museum Gouda, vorig jaar, maakte duidelijk hoe streng je moet selecteren uit een overweldigend oeuvre om tot een beknopte en samenhangende presentatie te komen. Niet voor niets is de waterval, zinnebeeld van de overvloed, een veel voorkomend motief in haar tekeningen en schilderijen. Aan het werk dat voortkomt uit de Nietzsche-naspeuringen vanaf 2001 zijn alleen al drie boekuitgaven gewijd: Seelenbriefe (2007), Sgelare (2010) en De taal van de dooiwind (2014). Geleidelijk wordt (in elk geval mij) duidelijk hoe dit werk thematisch verbonden is met het vroegere werk waarin begrippen als kostbaarheid, het wandelen en het beleven van het landschap centraal staan. Alles samen vormt het een organisch gegroeid geheel dat door de referenties aan de correspondentie van Friedrich Nietzsche een literaire inbedding heeft gekregen.

Seelenbriefe

Het thema dat Marjolijn van den Assem aanvatte met de Seelenbriefe had als doel zielsverwantschap tot uitdrukking te brengen – tussen twee personen die zij niet heeft gekend en bij wie ze deze verwantschap veronderstelt. Dit zoeken naar verwantschap (volledig subjectief) in het verleden (objectieve, feitelijke, naspeurbare realiteit) is een identificatieproces dat niet het verleden verandert, maar iets in haarzelf. Ze schept een nieuw verleden voor zichzelf, een spiegel waarin zij haar eigen gezicht op een nieuwe manier hoopt te zien.

In dat scheppingsproces nam het overschrijven van brieven een belangrijke plaats in. Overschrijven is kopiëren en je eigen maken tegelijk.

Van den Assem vat het leven en denken van Nietzsche op als een poëtisch dwalen van geest en lichaam, in bestaande en geestelijke landschappen, alsof beide niet zonder elkaar kunnen bestaan. Alsof Nietzsche zijn ‘werk’ niet had kunnen maken zonder de emotionele beleving van plaats, klimaat, atmosfeer, personen met wie hij verwantschappen voelde. Een bosje veldbloemen krijgt dezelfde gevoelswaarde als een gedachte.

Op vergelijkbare wijze dwaalt Van den Assem door Nietzsches biografie en plukt citaten als waren het bloemen langs de wegkant. Er is toch een verschil: zij zoekt, haar wandeling wordt gestuurd door een gerichte opdracht. Wat ze ervan overhoudt is veel meer dan nu en dan een tuiltje bloemen; zij oogst, haar onderzoek levert haar werk op voor jaren. Het is uitgegroeid tot haar levenswerk.

Eigen herinneringen

Marjolijn van den Assem beschrijft in 2006 haar streven als een tweezijdige beweging: die van het ‘incorporare’, het inlijven van elementen uit de correspondentie, en ‘de behoefte op te gaan in de intensiteit van het blootgevende handschrift.’ Bronnen gaan op in haar, zij gaat op in het schrijven.

Waarom is dit werk ‘een architectuur van de herinnering’? Het is een zoektocht, maar niet een die een ‘ware geschiedenis’ reconstrueert. Het is het omwoelen van de grond om vrij baan te geven aan indrukken – associaties, geuren, flarden tekst en stukken geschiedenis – die haar eigen verbeelding aan het werk houden. Zij is degene die betekenis geeft aan al die indrukken. Het gaat niet primair om het verzamelen, knippen en plakken. Zij werkt vanuit de behoefte, misschien beter de drang of de obsessie, tot het thematiseren, registreren, hernemen, verdiepen, uitbreiden en verbeelden van bronnenmateriaal, net zolang tot zij ze als eigen herinneringen kan koesteren.

Daarbij is de term ‘architectuur’ toepasselijk. Van den Assem bouwt aan een wereld die ruimtelijk is en uitnodigt tot dwalen. Om dat mogelijk te maken suggereerde zij in haar vroege werk een denkbeeldige ruimte en gebruikte ze later de plooibaarheid van papier om werkelijk een ruimte te omsluiten. Hoe belangrijk de wisselwerking met architectuur is, bewees haar tentoonstelling in Gouda die zaal voor zaal op maat gesneden was. Met haar ‘paviljoen’ in de Noletloodsen in Schiedam is het precies zo. Voor elk van haar werken afzonderlijk zou de vergelijking met een landschap meer op zijn plaats zijn. Maar wat zij ervan maakt, de ordening die de grilligheid van schriftuur, beweging, vouwen, scheuren, snijden, nieten, in bedwang houdt, is een bouwwerk. Een modernistisch stelsel van Piranesi-gewelven.

De wil tot vergeten is hardnekkig

Waarom plaats ik in dit in het kader van het willen vergeten? Omdat deze verbeelding, dit oprakelen van een geschiedenis die nooit plaatshad (of die zich nu voltrekt), nooit vanzelfsprekend of vrijblijvend is. Het vraagt van de kunstenaar een niet aflatende confrontatie met zichzelf om het gaande te houden. Met lamlendigheid of schaamte moet consequent worden afgerekend. Er is een zekere parallel met autobiografisch schrijven. Ook daarin gaat het om het jezelf blootgeven. Het ‘materiaal’ is daar schijnbare werkelijkheid, die de lezer vereenzelvigt met een werkelijkheid die waargebeurd is. Elke biecht levert de maker een etiket op:  realisme verleidt tot het inwisselen van kunst voor schijn. Marjolijn van den Assem noemt haar schrijfsels en tekeningen een ‘blootgevend handschrift’. Daarbij doemt het idiote beeld op dat zijzelf in een gefilmd interview heeft bevestigd, van een kind van 69 dat achter een vergrendelde deur met haar tekenkrijtjes over de vloer kruipt en vellen papier aanvalt, het een na het ander. Vijftig jaren tekenambacht hebben haar zover gebracht dat zij haar gevoelige materiaal beheerst en toch ongecontroleerd kan uitbeelden. Zonder kruipen geen handschrift en zonder handschrift geen kunst. Elke stap die zij zet buiten haar atelier is de schaamte voorbij. Omdat er een herinnering in haar is die zij de ruimte wil geven. Daarbij verandert zij de herinnering, de blik in het verleden, in een projectie in de toekomst, namelijk de hoop met dit werk gelijkgestemdheid of zielsverwantschap te vinden. Het is een projectie die abstract moet blijven, want zelfs als het doel bereikt wordt zal het geen einde maken aan haar inspanningen.

Haar zoektocht moet putten uit het verleden en wijzen naar een toekomst die noodzakelijkerwijs een utopisch verlangen blijft.

Rob Smolders,
4 juni 2016


zie: “Een architectuur van de herinnering” door Rob Smolders voor Altijd Vandaag
zie: Snapshot of a larger order
zie: INTERVIEW by Boris

de kunstenaar

Marjolijn No comments

… velen verbazen zich over de inzet, de overgave, de werkdrift,
zodra de ijzeren tucht van de kunstenaar duidelijk wordt;
(on)grijpbare drijfveren,  toewijding en behoefte aan inkeer
zijn de arbeidsvoorwaarden voor een beroep dat weggelegd is
voor de gretigen, die aan de hand van strenge regels hun sporen weten in te tomen…

 

“Als je eens wist hoe melancholisch en moedeloos ik mezelf in het diepst van mijn ziel als producerend wezen ervaar!”

Friedrich Nietzsche aan Carl von Gersdorff
Basel 01-04-1874

Schermafbeelding 2016-06-04 om 09.12.43
Experience is the Angled Road (naar Emily Dickinson)
Mirjam Kuitenbrouwer, 2016
hout, metaal, kunststof, spiegels, lenzen, acrylverf
178 x 800 x 55 cm
“Hindernisbaan voor het optisch parcours”
in ‘Snapshot of a larger order’, Schiedam

 

“Er is iets ongestilds, iets onstilbaars in mij, dat zich wil laten horen.”

Friedrich Nietzsche in Ecce Homo
(terugblikkend op Also sprach Zarathustra,
een boek voor iedereen en niemand)

Martin Assig in Boijmans 2016
Wie ist es dort?
Martin Assig
(eigen foto in Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam)

 

“De kunstenaar is misschien van aard noodzakelijkerwijs een zinnelijk mens,
snel opgewonden, ontvankelijk in alle opzichten,
al van verre reagerend op prikkels, op de suggestie van prikkels.
Desondanks is hij gemiddeld genomen onder de aandrang van zijn taak,
van zijn wil tot meesterschap, in feite een matig, vaak zelfs kuis mens.”

Friedrich Nietzsche, nagelaten fragmenten (deel 7)
november 1887/ begin 1889

Agnes Martin "lemon tree" 1985 (detail)
Agnes Martin “lemon tree”(detail) 1985
(eigen foto in Bozar Brussel)

zie: Camus
zie: Martial Raysse
zie: Tsjechof

Nothing But Good

Marjolijn No comments

Nothing But Good
is a blog where invited artists show that they stand in a tradition
by expressing their commitment to an inspiring, no longer living predecessor.

Nothing But Good Should Be Said Of The Dead.
A blog by Michael de Kok, René Korten and Reinoud van Vught

Nothing But Good-art-blogspot,
met plezier leverde ik mijn bijdrage,
vanzelfsprekend over Artonin Artaud:

Schermafbeelding 2016-06-07 om 12.08.33

La Tête bleue 1946 Crayon et craies de couleur sur papier, 63 x 48 cm.
Artonin Artaud.
collection: Centre Georges Pompidou

Voor Nothing But Good
schreef ik over Antonin Artaud:

“Over tien jaar word ik begrepen (…)
dan zal men mijn geisers kennen,
mijn ijsspiegels zien,
men zal geleerd hebben mijn giffen onschadelijk te maken,
mijn ziele-spelen zullen aan het licht worden gebracht.” ***

Overgeschreven hangt deze bezweringsformule al jarenlang aan mijn atelierwand.
Is het mogelijk om zich ten volle uit te drukken
door totale overgave aan het handschrift?
Door het lijfelijk deel uitmaken van een creatie,
de hand als seismograaf, bereikte Artaud mij.
Zijn vervoering sprak mij aan, ik verstond.
Het heeft voortgestuwd, vruchten afgeworpen, gewerkt.

Inmiddels -zijn bewijzen verhuld binnen handbereik-
vond ik mijn eigen uitdrukkingsmethoden, sans gêne.
Verregaande identificatie met het onderwerp als leidraad.
Het papier, karton als kompaan, hand in hand,
ingewand naar buiten gebracht, uitgedacht voorwaarts.
De rechtstreekse soberheid van grafiet door Artaud voorgespiegeld,
werd toonbeeld van volkomenheid.
Zó moet het, laat het zo zijn, tekende,
oreerde en vomeerde hij, het is niet verspild.

Marjolijn van den Assem 2016
zie: Nothing But Good

*** schreef Antonin Artaud in “Navel der Onderwereld” (1925)

 

Saale-Revier-10

Saale – Revier(10)
2012 o.i.inkt/potl./grafietstift op museumkarton
92 x 61 cm Marjolijn van den Assem
(foto: Hans Timmer)

I am understood in ten years time (…)
then they will know my geysers,
see my ice mirrors,
they will have learned to detoxify my poisons,
my soul play will be brought to light.

Antonin Artaud in ‘Umbilicus of the Underworld’/’L’Ombilic des Limbes’ (1925)

This incantation is hanging copied on my studio wall for years now.
Is it possible to express oneself fully
by complete surrender to handwriting?
Artaud touched me by physically being part of a creation,
the hand as a seismograph.
His ecstasy appealed to me, I understood.
It has impelled, paid off, it worked.

Meanwhile -his evidence within reach, but concealed-
I found my own expression methods, sans gêne.
Guided by extensive identification with the subject.
The paper, cardboard as companion, hand in hand,
bowel brought outwards, thought forward.
The direct simplicity of graphite as suggested by Artaud,
became a paragon of perfection.

That’s how it must be, let it be so, that’s how he drew,
created and vomited,
it is not wasted.

(translation by Nothing But Good)
zie: Ziele-spelen: Artaud

Aanbieding!/June-offer!

Marjolijn No comments

Met de “Aanbieding-van-de-maand!” -sinds oktober 2009- heb ik mijn eigen
MATERIAALFONDS in het leven geroepen en het werkt!

May I present to you the one and only WORK OF ART OF THE MONTH:
– June 2016!
Hier is de enige echte AANBIEDING VAN DE MAAND:  juni 2016!
It can be yours for only/deze speciale Aanbieding is nu te koop
voor slechts € 175,-

Kopen? Mail to: marjolijnvandenassem@me.com

Aanbieding!/June-offer! = VERKOCHT!/SOLD!
collection Brit Rooswinkel

Aanbieding!/June-offer!

Polder 2008 acrylverf op museumkarton 23 x 30 cm
Marjolijn van den Assem

Iedere eerste dag van de maand plaats ik op mijn blog een uniek “werk van de maand”.
Deze tekening, schildering of ruimtelijk werk is te koop voor € 175,-
De állereerste liefhebber van dit werk die zich bij mij meldt: marjolijnvandenassem@me.com
en € 175,- overmaakt op mijn bankrekening, krijgt het zo spoedig mogelijk thuisgestuurd.
(verzendkosten zijn voor mijn rekening)
KIJK DUS OP DE EERSTE DAG VAN DE MAAND OP MIJN BLOG EN REAGEER!

Every first day of the new month, I am offering a work of art “of the month” on my blog for only € 175,-
I will immediately post this work of art to the very first enthousiastic viewer sending me a mail to marjolijnvandenassem@me.com to tell me he/she can’t live without it and transfers € 175,- to me.
SO WATCH OUT FOR THE FIRST DAY OF THE MONTH AND TAKE A LOOK AT MY BLOG!

Met de “Aanbieding-van-de-maand!” heb ik mijn
eigenMATERIAALFONDS” in het leven geroepen en het WERKT!

zie: Aanbieding!/May-offer!
zie: Aanbieding!/March-offer! zie: Aanbieding!/April-offer!
zie: Aanbieding!/January-offer!  zie: Aanbieding!/February-offer!
zie: Aanbieding!/November-offer!  zie: Aanbieding!/December-offer!
zie: Aanbieding!/September-offer! zie: Aanbieding!/October-offer!
zie: Aanbieding!/July-offer! zie: Aanbieding!/August-offer!
zie: Aanbieding!/May-offer!  zie: Aanbieding!/June-offer!
zie: Aanbieding!/March-offer! zie: Aanbieding!/April-offer!
zie: Aanbieding!/January-offer! zie: Aanbieding!/February-offer!
zie: Aanbieding!/November-offer! zie: Aanbieding!/December-offer!
zie: Aanbieding!/September-offer!  zie:Aanbieding!/October-offer!
zie: Aanbieding!-August-offer! zie: Aanbieding!/July-offer!
zie: Aanbieding!/June-offer! zie: Aanbieding!/May-offer!
zie: Aanbieding!/April-offer! zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: Aanbieding!/January-offer! zie: Aanbieding!/February-offer!
zie: Aanbieding!/November-offer! zie: Aanbieding!/December-offer!
zie: Aanbieding!/September-offer! zie: Aanbieding!/October-offer!
zie: Aanbieding!/July-offer! zie: Aanbieding!/August-offer!
zie: Aanbieding!/May-offer! zie: Aanbieding!/June-offer!
zie: Aanbieding!/February-offer! zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: Aanbieding!/December-offer! zie: Aanbieding!/January-offer!
zie: Aanbieding!/October-offer! zie: Aanbieding!/November-offer!
zie: Aanbieding!/August-offer! zie: Aanbieding!/September-offer!
zie: Aanbieding!/June-offer! zie: Aanbieding!/July-offer!
zie: Aanbieding!/April-offer! zie: Aanbieding!/May-offer!
zie: Aanbieding!/February-offer! zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: Aanbieding!/December-offer! zie: Aanbieding!/January-offer!
zie: Aanbieding!/October-offer! zie: Aanbieding!/November-offer!
zie: Aanbieding!/August-offer! zie: Aanbieding!/September-offer!
zie: Aanbieding!/june-offer! zie: Aanbieding!/July-offer!
zie: Aanbieding!/April-offer! zie: Aanbieding!/May-offer!
zie: Aanbieding!/February-offer! zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: Aanbieding!/December-offer! zie: Aanbieding!/January-offer!
zie: Aanbieding!/October-offer! zie: Aanbieding!/November-offer!
zie: Aanbieding!/August-offer! zie: Aanbieding!/September-offer!
zie: Aanbieding!/June-offer! zie: Aanbieding!/July-offer!
zie: Aanbieding!/April-offer! zie: Aanbieding!/May-offer!
zie: Aanbieding!/February-offer! zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: Aanbieding/December-offer! zie: Aanbieding!/Januari-offer!
zie: Aanbieding!/October-offer! zie: Aanbieding!/November-offer!

Snapshot-DISTILLATIE

Marjolijn No comments

IMG_1558

 

OP 11-06-2016  vond een DISTILLATIE  plaats bij
de tentoonstelling:

SNAPSHOT OF A LARGER ORDER
16 april t/m 17 juli 2016
Voor informatie:  Snapshot Schiedam

Een DISTILLATIE is een openbaar gesprek
ter informatie, toetsing en plaatsbepaling.

Op  11 juni van 13.30 – 16.00 uur spraken:
Olphaert den Otter en Marjolijn van den Assem
over hun werk
met prof.dr.Wiep van Bunge en Carel Blotkamp

Beeldende kunst en filosofie:

twintig kunstenaars* die eerder bij De Ketelfactory in Schiedam exposeerden zijn uitgenodigd om voor “Snapshot of a larger order” nieuw werk te maken in de enorme Noletloodsen. Tijdens deze kunstmanifestatie versterken beeldende kunst en filosofie elkaar. De Ketelfactory nodigt de kunstenaars uit hun zoektocht te vervolgen en verdieping op verschillende manieren te bereiken. Ook worden verbindingen gelegd tussen de belevingswerelden van de kunstenaars onderling en tussen kunstenaars, filosofen, wetenschappers en schrijvers.

 

Olphaert den Otter toont in zijn LABYRINTH
in “Snapshot of a larger order” twee schilderijen:
aan de ene kant van het labyrinth is het werk ‘Cure’ te zien, de tegenhanger daarvan ‘Care’, is aan de andere kant van het labyrint te bekijken,  de werken zijn daardoor nooit gelijktijdig zichtbaar en toch met elkaar verbonden.
Lucette ter Borg schrijft daar over: “In deze dubbelschilderijen probeert Den Otter een actueel dilemma aan te kaarten. Ga je de strijd aan -met het risico dat de ellende alleen maar groter wordt (kijk naar IS)- of trek je je terug in je veilige schulp en doe je -heel laf- niets?”
Het derde schilderij heet ‘Tondo Mondo’ en hangt in de grote, lege ruimte van de Noletloods, 70 meter verderop.
“Tondo Mondo” is ook te bekijken door een verrekijker.

en

In het PAVILJOEN Marjolijn van den Assem zijn te zien:
lettre/Brief/letter/brief  (50 t/m 350) 2015*
geschreven met kroontjespen en o.i.inkt op museumkarton,
300-delig werk, 395 x 995 cm
– 8 tekeningen uit de serie brevis libellus (1 t/m 25) 2015/2016
zie: tekst Lucette ter Borg: atelierbezoek(19)

***********

  • “De brieven van Hölderlin weerspiegelen een tijdperk in al zijn toonaarden,
    literaire bemoeienissen, maatschappelijke verwikkelingen en stilistische kenmerken.”
    (Kester Freriks)

Omdat Nietzsche schatplichtiger zou kunnen zijn aan Hölderlin dan gedacht, werd ik door de enorme afmetingen van de tentoonstellingsruimte uitgedaagd om een zeer groot werk te maken om de wisselwerking tussen beiden beeldend te onderzoeken.
Uit de geschreven tekeningen “lettre/Brief/letter/brief “ (50 t/m 350)  is inmiddels de tekeningen-serie “brevis libellus” voortgekomen.
Daarmee lijkt een nieuwe fase te zijn aangebroken, die de première in de tentoonstelling “Snapshot of a larger order”  beleeft.

zie: Hölderlin(2)
zie: lettre/Brief/letter/brief(5)
zie: lettre/Brief/letter/brief(6)
zie: brevis libellus(2)
zie: Snapshot(4)
zie: Snapshot(7)

 

*De twintig kunstenaars in de tentoonstelling:

Marjolijn van den Assem, Hans van Bentem, Maria Blaisse, Florette Dijkstra,
Wineke Gartz, Harry Haarsma, Bernadet ten Hove, Claudy Jongstra,
Kinke Kooi, Mirjam Kuitenbrouwer, Ton van der Laaken, Birthe Leemeijer,
Jan van Munster, Olphaert den Otter, Karin van Pinxteren, Ewoud van Rijn,
Roland Schimmel, Winnie Teschmacher, Simon van Til en Robert Zandvliet.

 

 

atelierbezoek(19)

Marjolijn No comments

Als vriendschap voortkomt uit vakmanschap,
wanneer gelijkgestemdheid blijkt en bloeit door verwoorden,
dan wordt Hölderlin’s tijdloze oproep wederom benadrukt:
“Schrijf me toch snel. Ik heb je zuivere tonen nodig. De ziel die heerst onder vrienden,
het ontstaan van gedachten in gesprek en brief zijn voor kunstenaars onontbeerlijk.”
Dank je wel, Lucette ter Borg, voor je atelierbezoek
en de daaruit voortvloeiende tekst.

Schermafbeelding 2016-05-01 om 20.22.11

Bovenstaande foto is een cadeautje van een bezoeker van
de tentoonstelling “Snapshot of a larger order”: Ronald Bellekom

Onderstaande tekst werd door Lucette ter Borg geschreven voor “DE WANDELGIDS“,
die de tentoonstelling Snapshot of a larger order begeleidt.
De tentoonstelling is nog te zien t/m 17 juli 2016

 

Marjolijn van den Assem: tekenen in de taal van de dooiwind
Door: Lucette ter Borg

Hoewel ze daar waarschijnlijk zelf helemaal niet van overtuigd is, zijn er maar weinig mensen zo geprivilegieerd als beeldend kunstenaar Marjolijn van den Assem. Dat komt omdat Van den Assem weet waarnaar ze zoekt (waarmee overigens niet is gezegd dat ze ook zal vinden). Hoe velen dobberen hun leven lang rond in een maalstroom van verlangens, gevoelens, gebeurtenissen, zonder te weten wat ze willen, op welk kompas ze moeten varen en wie ze daarbij kan helpen?
Anders is dat bij Van den Assem (1947). Zij heeft haar leidraad vijfendertig jaar geleden gevonden. Als twintiger verdiept ze zich in tientallen filosofen en schrijvers, omdat ze, zoals ze zegt, ‘niet goed wist hoe ik moest leven’. Het is altijd twijfelen. Maar dan krijgt ze Ecce Homo cadeau, het getormenteerde zelfportret dat de Duitse filosoof, taalvirtuoos en dichter Friedrich Nietzsche in 1888 schrijft voordat hij definitief tot waanzin vervalt. Van den Assem raakt verslingerd aan de filosoof. Vanwege zijn moed, de enorme gedachtesprongen, de twist, twijfel en tegenspraak die hij toelaat in zijn denken. En ook vanwege het recalcitrante: het iedere keer tegenspreken van de zekerheden die je net hebt verworven.
Op haar atelier liggen de beduimelde exemplaren opgestapeld en open – aantekeningen in de marge. Van den Assem mag zich dan ontwikkeld hebben tot een serieuze Nietzsche-kenner, wetenschapper is ze niet. Daarvoor is ze te veel beeldend kunstenaar, ze zoekt iets anders in zijn geschriften. Ze reist Nietzsche na. Van Naumburg gaat het tot Nice, van Leipzig tot Genua en Turijn, van het Zwitserse Sils Maria tot Sorrento, onder Napels. Ze plukt de bloemen die langs Nietzsche’s pad groeien, droogt ze, brengt ze mee naar huis, aan de voet van de Van Brienenoordbrug. Ze duikt net als Nietzsche in de flink stromende rivier de Saale in Naumburg en worstelt zich naar de overkant. Ze traceert zijn pad, zijn liefdes, de vrouwen die op hem vielen. Zag Nietzsche het landschap ook zo? En hoe kreeg het vorm in zijn denken? Thuis maakt ze er tekeningen van – deels abstract, deels figuratief.
Zinnen uit Nietzsche’s geschriften duiken op en verlaten haar nooit meer. Het zijn regels zo mysterieus en mooi, dat ze door en door ‘geleefd’ en getekend worden. Hoe ziet iets eruit dat geschreven is ‘in de taal van de dooiwind’? Hoe moet je Zarathoestra voorstellen als hij zegt (in Aldus sprak Zarathoestra): ‘Ik drink de vlammen die uit mij breken, in mijzelf terug.’ Hoe verbeeld je de tegenstrijdige en tegelijkertijd zo kloppende regel: ‘Juist tussen het meest verwante liegt de schijn het schoonst; want de kleinste kloof valt het moeilijkst te overbruggen’ (uit Aldus sprak Zarathoestra)?
Van den Assem probeert het iedere dag opnieuw op de grond van haar atelier. Met vetkrijt, Oost-Indische inkt, kroontjespen en soms met een haarfijn Japans breekmesje gaat ze aan de slag. Ze kauwt op het papier, trekt – zo omschrijft ze dat zelf – de afbeelding er soms af, ze knipt, scheurt, hamert, haar hand slingert en slaat. ’s Ochtends weet ze niet waar ze ’s middags eindigt. ‘Nietzsche werkt met me mee,’ noemt ze dat. ‘Soms lijkt het alsof hij mijn handschrift onthoudt.’
Nu is dat handschrift aangekomen in een speciaal gebouwd paviljoen in de Noletloodsen. Driehonderd kleine, steeds iets veranderende tekeningen hangen tegenover acht grote tekeningen. De kleine tekeningen vormen de strakke, minimalistische installatie lettre/Brief/letter/brief (2015). De grote tekeningen – een selectie van een grotere, nog steeds groeiende serie – fungeren als lyrisch contrapunt en heten brevis libellus (2015-2016), letterlijk ‘kort schrijven’. Ze zijn ontstaan als reactie op eigenlijk maar één brief: een brief uit 1802 van de Duitse lyrische dichter Friedrich Hölderlin, die Nietzsche’s lievelingsdichter was.
In 1802 loopt de door liefdesverdriet verteerde Hölderlin in verwilderde toestand van Bordeaux, waar hij een aanstelling als huisleraar heeft, terug naar het noorden, naar Duitsland. Onderweg beschrijft hij in een brief aan een vriend een ‘ijzeren hemel’, maar ook de schoonheid van een ontluikende natuur. Deze brief schrijft Van den Assem over – monomaan, met kroontjespen, een oefening in kennen, kunst en kalmte. Hölderlin eindigt de brief met de wanhopige oproep om terug te schrijven: ‘Ik heb je zuivere tonen nodig’.
Die ‘zuivere tonen’ komen van Nietzsche zelf – althans in het werk van Van den Assem. Vijfentachtig jaar later – in 1888 – schrijft de filosoof terug en ontstaat er een fictieve correspondentie binnen één brief. Bij de 325ste overschrijving van Hölderlins brief sluipen Nietzsche’s woorden uit Ecce Homo het papier op. ‘Er is iets ongestilds, iets onstilbaars in mij, dat zich wil laten horen,’ schrijft Nietzsche. En dat is de essentie van het kunstenaarschap.

Marjolijn van den Assem: lettre/Brief/letter/brief (50 t/m 350) (2015) en
brevis libellus (2015-2016) serie van 8 werken op papier
zie: Snapshot(7)

zie: atelierbezoek(1)
zie: atelierbezoek(2)
zie: atelierbezoek(3)
zie: atelierbezoek(4)
zie: atelierbezoek(5)
zie: atelierbezoek(6)
zie: atelierbezoek(7)
zie: atelierbezoek(8)
zie: atelierbezoek(9)
zie: atelierbezoek(10)
zie: atelierbezoek(11)
zie: atelierbezoek(12)
zie: atelierbezoek(13)
zie: atelierbezoek(14)
zie: atelierbezoek(15)
zie: atelierbezoek(16)
zie: atelierbezoek(17)
zie: atelierbezoek(18)

 

TROUW: Aanbieding!

Marjolijn No comments

Schermafbeelding 2016-05-16 om 14.52.24

Herhaling van het bovenstaande programma op 10 juni 2016

Voor informatie over “Snapshot” zie: Snapshot of a larger order
zie: Snapshot(7)
zie: Door het beeld – door het woord(1)
zie: Trouw 17-02-2015 (interview)
zie: Trouw 09-03-2012

brevis libellus(9)

Marjolijn No comments

Woorden groeien mee, met de jaren
worden ze zwaarder, ze raken
bemanteld met onderzees gewas,
mosselen, een stuk van een wrak,
wieren ijl als oud mensenhaar,
onrustige planthanden, verraad
van bovenglans, verdronken land,
algen dralend boven zwart zand.

Daarom moet ik ze altijd vertalen,
loswrikken, ophalen, in ander water
overdoen, uitspoelen, afkrabben
en wachten wat in mijn handen
achterblijft: een bloem, een geraamte,
een onderaards antwoord van aarde,
een laatst geglinster, een begin van brand,
een glimp onderbelicht vaderland.

Gabriël Smit
uit: variaties

foto Fred Sonnega

brevis libellus(19) 2015 o.i.inkt/potlood/grafietstift
op museumkarton (uitgesneden) 122 x 92 x 10 cm
foto: Fred Sonnega

brevis libellus(8)
brevis libellus(7)
brevis libellus(6)
brevis libellus(5)
brevis libellus(4)
brevis libellus(3)
brevis libellus(2)
brevis libellus(1)
zie: lettre/Brief/letter/brief(5)

EIGHT years of blogging!

Marjolijn 2 comments

HAPPY BIRTHDAY to my blog!
726 posts in EIGHT years:

12-05-2008 / 12-05-2016

Véél dank aan de trouwsten en de passanten,
het is me een eer & een genoegen:
MANY THANKS TO YOU ALL!

to be continued

Atelier (blog)
selfie in atelier (blogging)

“In het Griekse denken waren er twee mogelijkheden: iets is oneindig of niet.
Als iets een begin heeft, is het niet oneindig en moet het dus ook een einde hebben.
Met andere woorden: iets is een lijn of een lijnstuk.”

Uit: Ilja Leonard Pfeijffer. Brieven uit Genua. (privé-domein)
****

zie: SEVEN years of blogging!
zie: Aanbieding!/March-offer!
zie: brevis libellus(2)
zie: Snapshot(6)
zie: a present from a friend(20)
zie: Anything but homeless
zie: Nietzsche Dokumentationszentrum Naumburg(Saale)
zie: atelierbezoek(16)



Marjolijn van den Assem © 2007 - 2013.

Simple Grey theme developed by Rodrigo P. Ghedin.

WordPressFAMFAMFAM
Clicky Web Analytics